POSTĘPOWANIE W PRZEDMIOCIE OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI - ETAP 1 UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

POSTĘPOWANIE W PRZEDMIOCIE OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI - ETAP 1 UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

Upadłość konsumencka, tak jak ogólne postępowanie upadłościowe, składa się z dwóch etapów stanowiących następujące po sobie postępowania sądowe: postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości konsumenckiej oraz postępowanie po ogłoszeniu upadłości.

POSTĘPOWANIE SĄDOWE W PRZEDMIOCIE OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

                 Pierwszym etapem postępowania upadłościowego jest postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości konsumenckiej obejmujące jedynie kwestie istnienia bądź nieistnienia podstaw ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Na tym etapie sąd bada, czy wniosek spełnia wymogi formalne, jak również, czy zachodzą przesłanki pozytywne do ogłoszenia upadłości konsumenckiej oraz ustala czy zachodzą przesłanki negatywne.

Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości konsumenckiej kończy się wydaniem postanowienia w tym przedmiocie. W przypadku stwierdzenia, że zachodzą przesłanki pozytywne, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, sąd może orzec upadłość konsumenta, a postanowienie to kończy postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości i rozpoczyna de facto postępowanie jakie toczy się po ogłoszeniu upadłości, które w przypadku upadłości konsumenckiej zmierza do likwidacji majątku upadłego i co do zasady umorzenia jego niespłaconych w toku postępowania długów.

W przypadku braków formalnych sąd może też wydać postanowienie o zwrocie bądź odrzuceniu wniosku, a w przypadku niespełnienia przesłanek pozytywnych bądź ujawnienia przesłanek negatywnych o jego oddaleniu. Każde z tych dwóch postanowień kończy postępowanie, dlatego ważne jest rzetelne przygotowanie się do złożenia wniosku, udowodnienie istnienia przesłanek pozytywnych i uprawdopodobnienia nieistnienia przesłanek negatywnych, jak również zachowanie szczególnej staranności w przygotowaniu samego pisma procesowego i skompletowaniu jego koniecznych załączników.

Sąd orzeka w przedmiocie ogłoszenia upadłości konsumenckiej w składzie jednego sędziego – odmiennie niż w przypadku postępowania prowadzonego na zasadach ogólnych, gdzie o ogłoszeniu upadłości orzeka trzech sędziów zawodowych.

Postępowanie upadłościowe w przypadku upadłości konsumenckiej, odmiennie niż w przypadku upadłości orzekanej na zasadach ogólnych, wszczynane jest jedynie z inicjatywy dłużnika. Postępowania upadłościowe konsumenckie nie może więc być wszczęte na wniosek wierzycieli konsumenta, prokuratora ani organizacji społecznej. Postępowania upadłościowego, zarówno konsumenckiego jak i ogólnego, nie można też wszcząć z urzędu czyli z inicjatywy sądu.

Posiadający jako jedyny inicjatywę wszczęcia postępowania upadłościowego dłużnik musi więc w celu nadania biegu sprawie złożyć samodzielnie bądź poprzez pełnomocnika procesowego wniosek o ogłoszenie upadłości w sądzie właściwym.

PRZYGOTOWANIE WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI

                Pierwszym krokiem na drodze do upadłości konsumenckiej z jej dobroczynnym umorzeniem niespłaconych zobowiązań konsumenta jest rzetelne przygotowanie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz skompletowanie koniecznych dokumentów. W szczególności dłużnik powinien zwrócić uwagę na rzetelne zestawienie składników swojego mienia oraz swoich zobowiązań, toczących się przeciw niemu postępowań sądowych i postępowań egzekucyjnych oraz skompletowanie dowodów niezależnych od niego zdarzeń i okoliczności, które doprowadziły go do stanu niewypłacalności.

W okresie przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnik powinien się też bezwzględnie wstrzymać ze wszystkimi działaniami mogącymi zostać uznane przez sąd jako przejaw jego nieuczciwości względem wierzycieli, czy oczywistego niedbalstwa. W szczególności zaś dłużnik powinien zaniechać jakichkolwiek czynności zmierzających do pokrzywdzenia wierzycieli takich jak: zaciąganie w sytuacji niewypłacalności nowych zobowiązań (chyba, że byłoby takie działanie korzystne dla majątku konsumenta np. konsolidacja drogich kredytów gotówkowych w kredyt z niższą ratą), spłacanie jednych wierzycieli kosztem drugich, czy wyzbywanie się składników majątku, w szczególności poniżej ich wartości lub też czynnościami nieodpłatnymi.

ZŁOŻENIE WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI

                Przygotowany, opłacony i podpisany przez konsumenta bądź jego pełnomocnika procesowego wniosek o ogłoszenie upadłości wraz z wymaganymi ustawą załącznikami oraz stosownymi dowodami musi być następnie złożony w sądzie właściwym (lub nadany w placówce operatora pocztowego na adres sądu właściwego).

Złożenie takiego wniosku rozpoczyna bieg postępowania upadłościowego na etapie postępowania o ogłoszenie upadłości, w wyniku którego sąd może wydać jedno z postanowień kończących postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości konsumenckiej: postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, postanowienie o zwrocie wniosku, postanowienie o odrzuceniu wniosku lub postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Aby możliwe było oddłużenie konsumenta konieczne jest wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, bowiem pozostałe postanowienia kończą postępowanie.

ZWROT WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ Z POWODU BRAKÓW FORMALNYCH

                Sąd zwróci wniosek nieodpowiadający wymogom formalnym określonym w ustawie prawo upadłościowe i naprawcze, a także wniosek nienależycie opłacony. Zwrócony wniosek można poprawić lub uzupełnić tak by odpowiadał wymogom formalnym i w terminie tygodnia od daty doręczenia zarządzenia o zwrocie wnieść go ponownie do sądu, ze skutkiem liczonym od daty pierwotnego wniesienia. Wniosek ponownie zwrócony nie ma już takiego skutku, a wydanie takiego postanowienia kończy postępowanie. Od zarządzenia o zwrocie wniosku przysługuje zażalenie, zgodnie z treścią pouczenia.

Aby wniosek odniósł skutek zamierzony w postaci ogłoszenia upadłości konsumenckiej musi odpowiadać wszystkim wymaganiom stawianym pismom procesowym oraz wymaganiom szczególnym zawartym w ustawie prawo upadłościowe i naprawcze. W przypadku podania nieprawidłowego adresu dłużnika lub niewypełniania istotnych dla biegu postępowania zarządzeń wniosek zostanie również zwrócony.

ODRZUCENIE WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

                Sąd może wydać także postanowienie o odrzuceniu wniosku, przy czym przepisy prawa upadłościowego i naprawczego mające zastosowanie do upadłości konsumenckiej nie wskazują szczególnych przyczyn odrzucenia wniosku. Wobec powyższego należy przyjąć, że zastosowanie mają tu normy ogólne prawa procesowego. Powodem odrzucenia pozwu jest brak jednej z bezwzględnych przesłanek procesowych, jeżeli nie mogła być usunięta w postępowaniu lub nie została w wyznaczonym terminie uzupełniona. Sąd musi wtedy uwzględnić z urzędu niedopuszczalność drogi sądowej, przy czym na uwagę zasługuje, że sąd może zbadać przesłanki uzasadniające odrzucenie pozwu, zarówno przy wszczęciu postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, jak i w jego trakcie. Wniosek może być odrzucony w sytuacji gdy sąd uzna niedopuszczalność drogi sądowej, gdyby okazało się, że sprawa o ogłoszenie upadłości konsumenckiej dłużnika jest już w toku lub też gdy wnioskodawca nie miałby zdolności sądowej, a nie działałby w jego imieniu przedstawiciel ustawowy.

ODDALENIE WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

                Sąd może wydać postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości jeżeli w toku postępowania ustali, że wobec dłużnika nie występują przesłanki pozytywne lub występują przesłanki negatywne określone w ustawie. Postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości jest więc odmiennie niż postanowienie o zwrocie bądź odrzuceniu wniosku rozstrzygnięciem merytorycznym sądu.

Postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości następuje obligatoryjnie jeżeli okaże się, że dłużnik jest wypłacalny. Upadłość bowiem orzeka się jedynie wobec dłużników niewypłacalnych i jest to podstawowym dogmatem instytucji upadłości, bez względu na to czy dotyczy ona przedsiębiorców, czy też konsumentów. Sąd oddali więc wniosek zawsze gdy jego ocena sytuacji finansowej konsumenta wykaże, że konsument nie utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Ponadto sąd może, ale co warto podkreślić, nie musi oddalić wniosku o ogłoszenie upadłości w przypadku wystąpienia określonych w prawie upadłościowym i naprawczym przesłanek:

- dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Działanie umyślnie występuje w sytuacji, w której dłużnik już w chwili zaciągania zobowiązania posiadał zamiar doprowadzenia do stanu swojej niewypłacalności, czyli w większości przypadków pożyczał nie zamierzając długu oddać. Z kolei rażące niedbalstwo jest postacią winy nieumyślnej i przejawia się w zaniechaniu zachowania choćby najmniejszej staranności wymaganej w danych okolicznościach, co najczęściej będzie przejawiać się poprzez zaciąganie zobowiązań, co do których konsument działając z zachowaniem należytej staranności mógł przewidzieć, że nie będzie w stanie ich spłacić. Na uwagę zasługuje tutaj, że przed nowelizacją można było ogłosić upadłość konsumenta jedynie gdy jego niewypłacalność powstała wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności, co w zasadzie sprowadzało się do tego, że na upadłość mogli liczyć jedynie ci dłużnicy, których niewypłacalność powstała w wyniku działania siły wyższej, jak pożar, powódź czy poważny wypadek lub choroba. Szczęśliwie nowe przepisy zliberalizowały zasadniczo możliwość ogłoszenia upadłości konsumenckiej ograniczając oddalenie wniosku do sytuacji jedynie zawinionych przez dłużnika,

- w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, w stosunku do dłużnika było prowadzone postępowanie upadłościowe według przepisów o upadłości konsumenckiej, jeżeli postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek samego dłużnika, przy czym inne przyczyny w rozumieniu ustawy zachodzą w sytuacji, gdy upadły nie wskazał lub nie wydał syndykowi całego majątku, wymaganych dokumentów lub w inny sposób nie wykonywał ciążących na nim obowiązków,

- w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości uchylono plan spłaty wierzycieli w związku z niewykonaniem przez dłużnika obowiązków ustalonych w planie oraz obowiązków wynikających z ustaw, m. in.: gdy upadły zaniechał złożenia w terminie sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli, zataił w sprawozdaniu swoje przychody lub nabycie składników mienia, dokonał w okresie wykonywania planu spłaty czynność prawną, która mogła pogorszyć jego zdolność do wykonania planu (o ile nie uzyskał zgody sądu lub sądowego zatwierdzenia czynności) lub ukrywał swój majątek,

- w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie złożył w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości – co tyczy się jedynie dłużników, którzy prowadzili działalność gospodarczą, byli wspólnikami handlowych spółek osobowych zobowiązanych do złożenia takiego wniosku, lub pełnili funkcje członka zarządu osoby prawnej lub likwidatora zobowiązaną do złożenia w jego imieniu takiego wniosku,

- w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli, co najczęściej może mieć miejsce w przypadku wydania prawomocnego orzeczenia w postępowaniu o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną względem wierzycieli tzw. skargi paulińskiej.

Podkreślenia wymaga, że powyższe przesłanki nie mają charakteru bezwzględnego, a sąd pomimo ich zaistnienia może uwzględnić wniosek o głoszenie upadłości konsumenckiej, ogłoszenie takiej upadłości uzna za uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Sąd może też wydać postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań, chyba że do niewypłacalności dłużnika lub też zwiększenia jej stopnia doszło pomimo dochowania przez niego należytej staranności.

Sąd oddali także wniosek, jeżeli informacje podane przez dłużnika we wniosku są niezgodne z prawdą lub niezupełne, chyba że niezgodność lub niezupełność nie są istotne.

Podobnie jak w przypadku pozostałych przesłanek fakultatywnych sąd może przeprowadzić postępowanie jeżeli uzna, że przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI KONSUMENTA

                Ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest pożądanym skutkiem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i nastąpi jeżeli sąd w toku postępowania o ogłoszenie upadłości nie zwróci, odrzuci bądź oddali wniosku, a więc wtedy gdy wniosek spełniać będzie wymogi formalne oraz przesłanki pozytywne przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych lub gdy w sytuacji wystąpienia fakultatywnych przesłanek negatywnych sąd zdecyduje się na prowadzenie postępowania w oparciu o względy słuszności lub względy humanitaryzmu.

Ogłoszenie upadłości kończy pierwszy etap postępowania upadłościowego – postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości konsumenckiej – i jednocześnie rozpoczyna drugi etap – postępowanie po ogłoszeniu upadłości.

Sentencja postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej zawierać musi wszystkie obowiązkowe elementy jednakie dla każdego rozstrzygnięcia, jakie sąd wydaje w formie postanowienia. Nadto powinno zawierać także szereg szczegółowych elementów i postanowień określonych w prawie upadłościowym i naprawczym, a w szczególności:

1) wymienia imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika (upadłego), a jeżeli upadły nie posiada numeru PESEL – dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;

2) określa, że upadły jest osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej;

3) wzywa wierzycieli upadłego do zgłaszania wierzytelności w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze;

4) wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione w księdze wieczystej, do ich zgłaszania w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze, pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu;

5) wyznacza sędziego-komisarza oraz syndyka.

Ogłoszenie upadłości niesie ze sobą wiele doniosłych dla dłużnika –zwanego od tej chwili upadłym – skutków, rozpoczynając proces likwidacji jego majątku, zaspokojenia wierzycieli, a ostatecznie umorzenia niezaspokojonych w toku postępowania zobowiązań.

 

Autorzy:

Piotr Pieczara, syndyk, licencjonowany doradca restrukturyzacyjny, pełnomocnik Kancelarii Themi

Michał Kaczmarski, Adwokat specjalizujący się w prawie upadłościowym, cywilnym i gospodarczym

Wypełnij formularz i zgłoś się w celu wykonania bezpłatnej analizy prawnej Twojej sytuacji pod kątem możliwości i skutków ogłoszenia upadłości konsumenckiej (lub upadłości przedsiębiorcy). Prawnicy Kancelarii Themi specjalizujący się w problematyce upadłości (syndycy masy upadłościowej, doradcy restrukturyzacyjni, adwokaci) skontaktują się z Tobą w ciągu 48 godzin w celu wykonania bezpłatnej analizy prawnej Twojej sytuacji.

Oświadczam, że wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez administratora danych w celach marketingowych, tj. sprzedaży usług prawnych Themi Spółka z o.o. z siedzibą w Krakowie i przesyłania mi informacji dotyczących oferty usług prawnych świadczonych przez Themi Spółka z o.o. z siedzibą w Krakowie, stosownie do treści przepisów Ustawy o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz.U. Nr 133. Poz.883 ze zm.).